Leefloon overtreft werkloosheidsuitkering voor het eerst in België

In België ontvangen voor het eerst meer mensen een leefloon van het OCMW dan een werkloosheidsuitkering. Dat blijkt uit een analyse die zondag werd gepubliceerd. De vaststelling markeert een historische verschuiving in de Belgische sociale bescherming.

Het leefloon is een financiële steun die door het OCMW wordt toegekend aan personen zonder voldoende inkomen. De werkloosheidsuitkering daarentegen wordt uitgekeerd aan mensen die actief op zoek zijn naar werk en voldoen aan de voorwaarden van de RVA. Tot nu toe waren er altijd meer werkloosheidsuitkeringen dan leeflonen.

Een keerpunt met meerdere oorzaken

De daling van het aantal werkloosheidsuitkeringen is het resultaat van een jarenlange trend. Steeds strengere voorwaarden, zoals een langere werkzoekperiode en meer controle op het zoekgedrag, hebben het aantal uitkeringen doen afnemen. Tegelijkertijd is het aantal mensen dat een beroep doet op het OCMW gestaag gestegen.

Experten wijzen erop dat de vergrijzing en de toename van alleenstaanden en eenoudergezinnen een rol spelen. Ook de instroom van mensen met een precaire arbeidsmarktpositie, zoals langdurig zieken en mensen met een beperking, draagt bij aan de stijging van het aantal leeflonen.

Daarnaast speelt de financiële kwetsbaarheid van bepaalde groepen een rol. Wie geen recht heeft op een werkloosheidsuitkering, bijvoorbeeld omdat de referentieperiode is verstreken of omdat men nooit voldoende gewerkt heeft, kan terecht bij het OCMW. Het leefloon fungeert zo als laatste vangnet van de sociale zekerheid.

Gevolgen voor de OCMW's en de sociale zekerheid

De verschuiving heeft belangrijke gevolgen voor de financiering en de werking van de OCMW's. Zij zien hun cliënteel toenemen, wat druk legt op de personeelscapaciteit en de budgetten. Leeflonen worden deels gefinancierd door de federale overheid, maar de lokale besturen dragen een aanzienlijk deel van de kosten.

Volgens de analyse roept de ontwikkeling vragen op over de doeltreffendheid van het huidige stelsel. Als meer mensen afhankelijk worden van een lokaal vangnet in plaats van een federale uitkering, kan dat wijzen op een verschuiving van de verantwoordelijkheden tussen bestuursniveaus.

De federale regering en de deelstaten hebben de voorbije jaren hervormingen doorgevoerd om mensen sneller aan werk te helpen. Of die inspanningen het tij kunnen keren, is nog niet duidelijk. De cijfers suggereren alvast dat de groep die buiten het werkloosheidsstelsel valt, blijft groeien.

De kanteling betekent niet alleen een administratieve verschuiving, maar ook een maatschappelijke uitdaging: meer mensen leven in een situatie van langdurige financiële afhankelijkheid.

Wat betekent dit voor de toekomst?

De vaststelling komt op een moment dat de sociale zekerheid onder druk staat. De vergrijzing, de stijgende kosten van de gezondheidszorg en de nood aan meer arbeidsdeelname zorgen voor een moeilijke evenwichtsoefening. Beleidsmakers zullen moeten nadenken over de vraag of het leefloon voldoende is om mensen uit armoede te houden en of het systeem op lange termijn houdbaar is.

Voor de betrokkenen zelf betekent een leefloon vaak een lager inkomen dan een werkloosheidsuitkering. Het bedrag wordt immers aangepast aan de gezinssituatie en kan lager uitvallen. Dat roept vragen op over de bestaanszekerheid van de groeiende groep leefloontrekkers.

De komende maanden zullen de cijfers verder opgevolgd worden. Als de trend doorzet, wordt het debat over de hervorming van de sociale zekerheid onvermijdelijk nog scherper.