Opinie: de waarde van het voortmodderen in de democratie

De democratie is geen verheven schouwspel. Dat stelt een column in Trends, die de titel 'De verheven kunst van het voortmodderen' meekreeg. De auteur schrijft dat hij het rommelige en vaak weinig verheffende proces van de democratie voorlopig verkiest boven een leider die precies en vooral zonder tegenspraak weet waar wij allemaal naartoe moeten.

Het is een pleidooi voor het onvolmaakte, het trage en het betwistbare als kenmerk van de democratische besluitvorming. Waar een autoritaire leider duidelijkheid en richting belooft, biedt de democratie vooral discussie, compromis en uitstel. De column ziet daarin geen zwakte, maar een bewuste keuze.

Het schouwspel van de democratie

Wie de politiek volgt, ziet zelden een fraai tafereel. Debatten verlopen stroef, beslissingen komen traag tot stand en de uitkomst is vaak een compromis waarin niemand volledig zijn gelijk haalt. Dat is precies wat de column onder de aandacht brengt: de democratie is geen toneelstuk waarin een held de juiste weg wijst.

Toch schuilt daarin volgens de auteur een belangrijke kwaliteit. Het voortmodderen betekent dat er ruimte blijft voor tegenspraak, voor twijfel en voor correctie. Een samenleving die blijft discussiëren, houdt de mogelijkheid open dat het beleid wordt bijgestuurd wanneer blijkt dat het niet werkt. Dat is een wezenlijk verschil met een systeem waarin één persoon of één kleine groep bepaalt waar het naartoe moet, zonder dat daar nog iets tegenin kan worden gebracht.

De keerzijde is bekend: het voortmodderen kan frustrerend zijn. Kiezers vragen zich af waarom er zo lang wordt gediscussieerd, waarom beslissingen worden uitgesteld en waarom de grote problemen niet sneller worden aangepakt. De column erkent die frustratie, maar plaatst er een vraag tegenover: is de belofte van snelle duidelijkheid het waard om de tegenspraak op te geven?

De aantrekkingskracht van de sterke leider

De column verschijnt in een tijd waarin de roep om daadkracht en leiderschap luid klinkt. In veel landen winnen figuren aan populariteit die zich presenteren als degenen die weten wat er moet gebeuren en die zich weinig aantrekken van de gebruikelijke weerstand. Die aantrekkingskracht is begrijpelijk: de politiek kan traag en verwarrend overkomen, en een duidelijke richting geeft een gevoel van zekerheid.

Maar precies daar zit het gevaar dat de auteur aanstipt. Wie zonder tegenspraak weet waar wij allemaal naartoe moeten, laat geen ruimte voor fouten. En fouten worden gemaakt, in elke vorm van bestuur. Het verschil is of er mechanismen bestaan om die fouten te benoemen en te herstellen. In een democratie zijn die mechanismen er: verkiezingen, een parlement, een rechterlijke macht, een vrije pers en een publiek debat dat blijft doorgaan, ook als het ongemakkelijk wordt.

Dat betekent niet dat de democratie altijd goed uitdraait. De column doet geen poging om de tekortkomingen weg te poetsen. Besluitvorming kan vastlopen, belangen kunnen de overhand krijgen en het publieke debat kan verharden. Toch blijft de kern van het betoog dat deze gebreken dragelijker zijn dan de zekerheid van een leider die geen tegenspraak duldt.

Voortmodderen als vorm van weerbaarheid

Het begrip voortmodderen heeft in de Nederlandse en Belgische politieke cultuur een bijzondere klank. Het roept het beeld op van een schip dat niet recht vooruit vaart, maar toch vooruitkomt. Het is geen fraai beeld, maar het is er een van volharding. De column lijkt dat beeld te omarmen: niet omdat het mooi is, maar omdat het ruimte laat voor correctie.

In die zin is het voortmodderen ook een vorm van weerbaarheid. Een samenleving die gewend is aan tegenspraak, leert omgaan met verschil van mening zonder dat het systeem daaronder bezwijkt. Ze leert dat beslissingen tijdelijk zijn en dat een nieuwe meerderheid ze kan herzien. Dat is een belangrijk verschil met systemen waarin een eenmaal ingeslagen weg niet meer kan worden verlaten.

De column plaatst daar een persoonlijke afweging tegenover. De auteur schrijft dat hij het democratische schouwspel, met al zijn onvolkomenheden, voorlopig verkiest boven de belofte van een leider die precies weet waar wij naartoe moeten. Het is een keuze voor het onvolmaakte boven het ogenschijnlijk perfecte, en voor de mogelijkheid van tegenspraak boven de zekerheid van een richting die niet ter discussie staat.

Daarmee raakt de bijdrage aan een breder debat over de vraag wat burgers van de politiek mogen verwachten. Moet de democratie vooral snel en duidelijk zijn, of mag ze ook traag en rommelig zijn zolang ze maar ruimte laat voor correctie? De column kiest voor het tweede, en noemt dat de verheven kunst van het voortmodderen.