Begrotingsgesprekken vastgelopen: MR blokkeert btw-verhoging

De federale regering zit vast in de onderhandelingen over de begroting. De MR heeft een hard veto uitgesproken tegen een verhoging van de btw. Dat blokkeert een belangrijk deel van de gesprekken, maar zelfs als premier Bart De Wever dat knelpunt weet weg te werken, is een akkoord nog niet in zicht. Ook de andere regeringspartijen hebben immers hun eigen gevoeligheden en rode lijnen.

Het btw-dossier ligt bijzonder gevoelig bij de Franstalige liberalen. Een verhoging van de belasting op consumptie stuit op fundamenteel verzet, omdat die maatregel volgens de partij vooral gezinnen en consumenten treft. Daarmee staat een van de meest voor de hand liggende inkomstenbronnen voor de begroting meteen buitenspel, althans in de huidige vorm.

Premier De Wever staat voor een moeilijke evenwichtsoefening. Hij moet enerzijds de begroting in evenwicht brengen en anderzijds een coalitie bij elkaar houden waarin elke partij haar eigen prioriteiten verdedigt. Het veto van de MR is daarbij slechts één van de hindernissen op het parcours.

Waarom een btw-verhoging zo gevoelig ligt

De btw is voor veel regeringen een aantrekkelijk instrument om de overheidsfinanciën te versterken. Het is een belasting die breed wordt geïnd en relatief eenvoudig op te brengen is. Maar net die brede werking maakt de maatregel politiek bijzonder delicaat.

Een verhoging van de btw beïnvloedt namelijk rechtstreeks de prijzen in de winkel. Voor gezinnen met een beperkt budget weegt dat zwaar door, omdat zij een groot deel van hun inkomen aan consumptie besteden. Oppositiepartijen en vakbonden wijzen er steevast op dat een dergelijke maatregel onrechtvaardig uitpakt voor de lagere inkomens.

Daarnaast speelt het concurrentieargument. België kampt met een hoge belastingdruk, en een verdere verhoging van de verbruiksbelasting kan de binnenlandse handel en de grensregio's onder druk zetten. Dat maakt het dossier ook economisch omstreden, niet alleen politiek.

Voor de MR is dat voldoende reden om een duidelijke grens te trekken. De partij wil niet meewerken aan een maatregel die volgens haar de koopkracht van de burger aantast, zeker niet in een periode waarin veel gezinnen toch al moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.

Niet alleen de MR trekt grenzen

Het veto van de Franstalige liberalen is opvallend, maar het is niet het enige obstakel. Elke partij aan de onderhandelingstafel heeft thema's die voor haar niet onderhandelbaar zijn. Sommige partijen verzetten zich tegen ingrepen in de sociale zekerheid, andere willen dan weer niet raken aan bepaalde belastingen of aan de loonvorming.

Dat betekent dat De Wever niet alleen een oplossing moet vinden voor het btw-probleem, maar ook een totaalpakket moet samenstellen dat voor alle partners aanvaardbaar is. Elk alternatief dat hij voorstelt om de btw-verhoging te vervangen, roept immers nieuwe vragen op. Besparen op uitgaven betekent vaak weerstand bij de partijen die die uitgaven verdedigen. Belastingen verschuiven naar andere grondslagen stuit dan weer op verzet bij de partijen die net die grondslagen willen ontzien.

De onderhandelingen krijgen daardoor het karakter van een schuifpuzzel: wat op de ene plaats wordt opgelost, zorgt elders voor een nieuw probleem. Zolang niet alle puzzelstukken passen, blijft een akkoord uit.

Wat er op het spel staat

De begroting is meer dan een technisch document. Ze bepaalt welke middelen de overheid de komende jaren kan inzetten en hoe groot de inspanning is die van burgers en bedrijven wordt gevraagd. Een mislukking van de gesprekken zou niet alleen politiek zwaar wegen, maar ook de geloofwaardigheid van de regering bij investeerders en Europese instanties kunnen aantasten.

Tegelijkertijd is een akkoord dat alleen met pijn en kunstgrepen tot stand komt, niet automatisch houdbaar. Als de maatregelen te ver afwijken van wat de partijen eerder beloofden, kan de politieke prijs hoog oplopen. Dat verklaart waarom de gesprekken zo moeizaam verlopen: het gaat niet louter om cijfers, maar om de vraag welke keuzes de regering wil verdedigen tegenover de kiezer.

Voorlopig blijft het wachten op een doorbraak. Zolang de MR vasthoudt aan haar veto en andere partijen hun eigen grenzen bewaken, blijft een begrotingsakkoord een werk van lange adem.